Cẩm nang du lịchViệc ứng xử đúng với động vật hoang dã tại các khu bảo tồn thiên nhiên đang trở thành một phần quan trọng của văn hóa du lịch hiện đại. Các chuyên gia cho rằng, mỗi hành động nhỏ của du khách đều có thể góp phần bảo vệ hoặc vô tình gây tổn hại đến hệ sinh thái và các loài động vật quý hiếm ngoài tự nhiên.
Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao trên thế giới với hệ sinh thái rừng, biển và đất ngập nước phong phú. Nhiều khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia nổi tiếng như Cúc Phương, Nam Cát Tiên, Pù Mát, Yok Đôn hay Côn Đảo hiện là nơi sinh sống của hàng trăm loài động vật hoang dã quý hiếm thuộc Sách Đỏ Việt Nam và thế giới.
Tại đây, du khách có thể có cơ hội bắt gặp các loài động vật quý hiếm như voọc, voi, bò tót, rùa biển, tê tê, các loài chim quý hiếm cùng nhiều loài động vật đặc hữu đang cần được bảo tồn. Tuy nhiên, không phải du khách nào cũng biết cách ứng xử phù hợp khi vô tình gặp động vật hoang dã trong môi trường tự nhiên. Một số hành vi tưởng chừng vô hại như tiếp cận quá gần, sử dụng flash chụp ảnh, cho động vật ăn hoặc đuổi theo để quay video có thể gây tác động tiêu cực đến tập tính sinh tồn của chúng.
Động vật hoang dã đang trở thành “tài sản xanh” của du lịch Việt Nam
Trong xu hướng phát triển du lịch xanh và du lịch bền vững, nhiều du khách hiện không còn chỉ tìm kiếm trải nghiệm nghỉ dưỡng đơn thuần mà mong muốn được kết nối với thiên nhiên và hệ sinh thái bản địa.
Một cá thể voi đang uống nước tại vườn quốc gia Nam Cát Tiên (Nguồn: Hình Internet)
Điều này thúc đẩy sự phát triển mạnh của du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên. Nhiều khu bảo tồn tại Việt Nam hiện trở thành điểm đến hấp dẫn nhờ giá trị đa dạng sinh học độc đáo. Những trải nghiệm như quan sát chim quý hiếm, hỗ trợ rùa biển đẻ trứng, khám phá rừng nguyên sinh hay tìm hiểu đời sống của các loài linh trưởng đang thu hút ngày càng nhiều du khách trong và ngoài nước.
Chính sự phát triển của du lịch sinh thái cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về ý thức của du khách. Nếu du khách thiếu ý thức, trải nghiệm du lịch có thể vô tình trở thành áp lực đối với công tác bảo tồn.
Du khách nên làm gì khi gặp động vật hoang dã?
Theo khuyến cáo từ các chuyên gia bảo tồn thiên nhiên và lực lượng kiểm lâm, khi bắt gặp động vật hoang dã trong tự nhiên, du khách cần ưu tiên giữ khoảng cách an toàn và hạn chế tối đa tác động đến môi trường sống của chúng. Cụ thể, bạn nên giữ không gian yên tĩnh, hạn chế tiếng ồn và quan sát từ khoảng cách phù hợp thay vì tiếp cận quá gần. Việc di chuyển nhẹ nhàng, không sử dụng flash khi chụp ảnh và tuân thủ hướng dẫn tại khu bảo tồn sẽ giúp hạn chế tác động đến tập tính tự nhiên của động vật, đồng thời góp phần giữ gìn môi trường sống nguyên bản của hệ sinh thái. Ngoài ra, tiếng ồn hoặc ánh sáng flash mạnh còn có thể gây căng thẳng, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản hoặc chăm sóc con non của động vật.
Du khách tham quan, học tập tại vườn quốc gia Nam Cát Tiên
Trong trường hợp phát hiện động vật bị thương, mắc bẫy hoặc có dấu hiệu bất thường, bạn nên báo ngay cho lực lượng kiểm lâm hoặc đơn vị quản lý khu bảo tồn thay vì tự ý tiếp cận. Những hành động như cho động vật hoang dã ăn, cố tình đuổi theo để quay video, tạo tiếng ồn lớn hoặc tiếp cận quá gần để chụp ảnh đều có thể khiến động vật rơi vào trạng thái căng thẳng và mất cảnh giác trong môi trường tự nhiên. Việc chạm vào, bắt giữ hoặc can thiệp trực tiếp còn có nguy cơ làm thay đổi tập tính sinh tồn của chúng, ảnh hưởng đến quá trình kiếm ăn, sinh sản và khả năng thích nghi ngoài tự nhiên.
Nhiều loài động vật hoang dã có mức độ nhạy cảm rất cao với tiếng ồn và sự xuất hiện của con người trong môi trường tự nhiên. Chúng có thể sẽ hoảng sợ, rời bỏ nơi sinh sống hoặc dần thay đổi tập tính tự nhiên vốn có.
Bảo tồn động vật đang trở thành một phần của trải nghiệm du lịch
Việc bảo vệ động vật hoang dã cần trở thành một phần trong ý thức du lịch hiện đại, tương tự như việc hạn chế rác thải nhựa hay bảo vệ môi trường tại điểm đến. Hiện nay, du khách không chỉ được kỳ vọng là người trải nghiệm, mà còn là người góp phần bảo vệ hệ sinh thái và giá trị tự nhiên của điểm đến.
Bảo tồn động vật đang trở thành một phần của trải nghiệm du lịch (Nguồn: Hình Internet)
Đây cũng là lý do khiến nhiều doanh nghiệp du lịch đang căn cứ và triển khai các hoạt động phát triển bền vững dựa trên tiêu chuẩn quốc tế như Travelife nhằm xây dựng mô hình vận hành thân thiện môi trường, giảm tác động đến hệ sinh thái bản địa và nâng cao ý thức du lịch có trách nhiệm. Bộ tiêu chuẩn này đang dần trở thành định hướng quan trọng giúp doanh nghiệp triển khai thành công các hoạt động bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và xây dựng các chương trình tham quan tôn trọng môi trường sống của động vật hoang dã.
Theo xu hướng chung của ngành du lịch toàn cầu, việc áp dụng các tiêu chuẩn bền vững như Travelife không còn chỉ mang tính khuyến khích mà đang trở thành yêu cầu quan trọng trong phát triển du lịch xanh và du lịch bền vững.
Du lịch và bảo tồn thiên nhiên cần song hành
Việt Nam hiện sở hữu nhiều hệ sinh thái quý giá cùng các loài động vật hoang dã đặc hữu có giá trị lớn về sinh học và du lịch. Tuy nhiên, áp lực từ biến đổi khí hậu, mất rừng, săn bắt trái phép và hoạt động du lịch thiếu kiểm soát vẫn đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác bảo tồn. Theo các chuyên gia, nếu được phát triển đúng hướng, du lịch sinh thái có thể trở thành nguồn lực tích cực hỗ trợ bảo tồn thiên nhiên thông qua việc nâng cao nhận thức cộng đồng, tạo nguồn thu cho bảo tồn, và thúc đẩy gìn giữ hệ sinh thái tự nhiên.
Ngược lại, nếu thiếu ý thức và quản lý bền vững, hoạt động du lịch cũng có thể trở thành áp lực khiến môi trường sống của động vật hoang dã bị xáo trộn nghiêm trọng. Trong mỗi chương trình tour khám phá thế giới tự nhiên, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc du khách được nhìn thấy động vật hoang dã, mà ở cách con người ứng xử với thiên nhiên sau mỗi chuyến đi.
Bởi tương lai của du lịch bền vững sẽ không chỉ được đo bằng lượng khách hay doanh thu, mà còn bằng khả năng gìn giữ những hệ sinh thái quý giá và bảo vệ sự sống tự nhiên cho các thế hệ mai sau.
